Update nieuwe examenprogramma's geschiedenis

Nieuwe examenprogramma’s geschiedenis: wat verandert er?

Op donderdag 29 oktober was LAMBO aanwezig bij de uitgeversbijeenkomst van SLO. Tijdens de sessie over geschiedenis kregen we van Hanneke Bartelds toelichting op de nieuwe conceptexamenprogramma’s. Die betekenen een flinke verandering voor de bovenbouw: thematische verdieping, een sterkere verbinding tussen kennis en vaardigheden en een andere verdeling van de examenstof.

De daadwerkelijke ontwikkeling op basis van de definitieve programma’s kunnen we pas vanaf september 2028 starten, wanneer die worden opgeleverd. Volgens de officiële planning beginnen de eerste leerlingen in september 2030 met het nieuwe programma. Een ambitieus tijdspad dus om een goede, zorgvuldig opgebouwde methode te ontwikkelen. Zie de invoeringsplanning van SLO hiernaast.

Het is dus ook voor ons een spannende periode. Juist daarom volgen we de ontwikkelingen op de voet en houden we jullie op de hoogte. Hieronder volgen de belangrijkste punten.

NB Geef je (ook) les aan de onderbouw? Lees dan wat er daar verandert met betrekking tot de geactualiseerde kerndoelen!

Zes belangrijke veranderingen

1. Chronologie blijft belangrijk. De tien tijdvakken en kenmerkende aspecten vormen straks niet langer de basis van het bovenbouwprogramma. Leerlingen blijven gebeurtenissen chronologisch ordenen, nu met de periodisering prehistorie, oudheid, middeleeuwen, vroegmoderne tijd en moderne tijd.
2. Kennis en vaardigheden worden sterker verbonden. Leerlingen oefenen historische denk- en werkwijzen binnen inhoudelijke thema’s. Historische kennis en het leren redeneren over die kennis worden nadrukkelijk samen aangeboden.
3. Drie historische denkvaardigheden krijgen explicieter aandacht. Zoals toegelicht tijdens de bijeenkomst worden dat:
   1. Contextualiseren: gebeurtenissen en ontwikkelingen in hun historische context plaatsen
   2. Multiperspectiviteit: redeneren over perspectieven die een rol spelen bij ervaringen, handelingen en interpretaties van personen en groepen.
   3. Moreel redeneren over het verleden: redeneren over morele aspecten in het handelen van mensen door de tijd heen.
4. Het schoolexamen krijgt een duidelijker eigen inhoud. De inhoudelijke thema’s worden afzonderlijk toegewezen aan het centraal examen of het schoolexamen. De beoogde inhoudsverdeling sluit beter aan bij de gelijke weging van beide examens.
5. Het vmbo-programma sluit beter aan bij de andere niveaus. Ook op het vmbo worden kennis en vaardigheden sterker gekoppeld. Het aantal thema’s, de omvang van de behandelde perioden en de verdieping verschillen per schoolsoort, maar inhoudelijk komen de thema's overeen. Het vwo krijgt de breedste inhoudelijke reikwijdte en kan binnen het keuzeonderdeel ook historisch onderzoek aanbieden.
6. De ecologische dimensie wordt toegevoegd. Naast politieke, economische, sociale en culturele ontwikkelingen kijken leerlingen explicieter naar de wisselwerking tussen mens, natuur en samenleving.

Deze uitgangspunten zijn uitgewerkt in de SLO-toelichting en de conceptexamenprogramma’s voor vmbo-gl/tl, havo en vwo.

Elk thema krijgt twee invalshoeken

De vaste inhoudelijke thema’s worden zowel diachroon als tijdgebonden behandeld. Diachroon betekent dat leerlingen voorbeelden uit verschillende tijden onderzoeken en vergelijken. Tijdgebonden betekent verdieping binnen een specifieke historische periode of ontwikkeling.
Bij het thema Macht en invloed bijvoorbeeld vergelijken havo- en vwo-leerlingen machtsverhoudingen in drie samenlevingen met democratische kenmerken. Daarnaast onderzoeken zij onder meer democratisering in het Koninkrijk der Nederlanden en zijn overzeese invloedssfeer in de twintigste en eenentwintigste eeuw.

Wat betekent dit voor je huidige boeken?

Leerlingen die vóór 2032 examen doen kunnen de huidige bovenbouwboeken blijven gebruiken. Controleer daarbij steeds de syllabus voor het betreffende examenjaar.

Voor het nieuwe programma verwachten we een grondige herziening. Dat betekent dat onze huidige boeken grotendeels vernieuwd moeten worden. Niet alleen nemen we afscheid van de kenmerkende aspecten en tien tijdvakken; ook de historische selectie, perspectieven, opdrachten en toetsing moeten aansluiten op de nieuwe eindtermen. Dat maakt bestaand materiaal niet automatisch onbruikbaar. Een bronnenset over democratisering of een tekst over koloniale geschiedenis kan opnieuw waardevol zijn. Onze inschatting is dat vooral de samenhang en volledige dekking opnieuw ontworpen moeten worden.

Bij LAMBO bereiden we ons daarop voor en gaan we nu alvast aan de slag met ideeën voor de SE-thema's, terwijl we wachten tot de syllabuscommissie klaar is met de uitwerking van de CE-stof. Vanaf de oplevering in september 2028 kunnen we die voorbereiding vertalen naar de ontwikkeling van nieuwe leermiddelen op een definitieve inhoudelijke basis. Over concrete titels en verschijningsdata informeren we je zodra we daar meer duidelijkheid over hebben.